Doel, afwegingen, requirements en eerste opzet
==============================================

In deze stap Bepaal je de behoeften en requirements. Hierbij maak je verschillende afwegingen, denk hierbij aan: Wat is het doel? Wat willen we bereiken? Is een algoritme of AI-toepassing hiervoor de beste oplossing? - Onderzoek je meerdere scenario's voor een algoritme of AI-toepassing en je maakt globale businesscase van een of meerdere scenario's, deze bespreek je met de opdrachtgever. - Maak je een ontwerp van de AI oplossing, ook wel de business/functionele architectuur & solution architectuur van de AI oplossing incl. een beschrijving. Op basis van dit ontwerp kunnen de assessments uitgevoerd worden, zoals een privacy risk assessment uitgevoerd worden. - Maak je een eerste publieke waarden afweging, met een waardenkader. Voorbeelden hiervan zijn: Tada, Uthiek of CODIO. Je kunt in een vroeg stadium al rekening houden met de publieke waarden die belangrijk zijn voor jouw gemeente, zoals bij het ontwerpen van de oplossing. - Maak je de keuze: ontwikkel je de toepassing intern of koop je deze extern in? - Zorg voor een goede interne afstemming en documenteer de afwegingen en keuzes. Dit kun je bijvoorbeeld doen in een opdrachtomschrijving of een projectplan. Een helder doel en een goede opdrachtomschrijving komen later in het proces weer van pas. Hiervoor kun je de use case template gebruiken.

Samenvatting:
In deze stap Bepaal je de behoeften en requirements. Hierbij maak je verschillende afwegingen, denk hierbij aan: Wat is het doel? Wat willen we bereiken? Is een algoritme of AI-toepassing hiervoor de beste oplossing? - Onderzoek je meerdere scenario's voor een algoritme of AI-toepassing en je maakt globale businesscase van een of meerdere scenario's, deze bespreek je met de opdrachtgever. - Maak je een ontwerp van de AI oplossing, ook wel de business/functionele architectuur & solution architectuur van de AI oplossing incl. een beschrijving. Op basis van dit ontwerp kunnen de assessments uitgevoerd worden, zoals een privacy risk assessment uitgevoerd worden. - Maak je een eerste publieke waarden afweging, met een waardenkader. Voorbeelden hiervan zijn: Tada, Uthiek of CODIO. Je kunt in een vroeg stadium al rekening houden met de publieke waarden die belangrijk zijn voor jouw gemeente, zoals bij het ontwerpen van de oplossing. - Maak je de keuze: ontwikkel je de toepassing intern of koop je deze extern in? - Zorg voor een goede interne afstemming en documenteer de afwegingen en keuzes. Dit kun je bijvoorbeeld doen in een opdrachtomschrijving of een projectplan. Een helder doel en een goede opdrachtomschrijving komen later in het proces weer van pas. Hiervoor kun je de use case template gebruiken.


Gerelateerde kenniskaarten:
---------------------------

Kaart 1: Gemeentelijke templates eerste inschatting AI-initiatieven
Om AI-initiatieven in een vroeg stadium op waarde te schatten, zijn er verschillende templates in gebruik. Onder andere voor het inschatten van een business case, publieke waarden en de business analyse. Hier vind je enkele voorbeelden van templates en intakeformulieren die gebruikt worden door gemeenten.

Link: /knowledge_card/Gemeentelijke-templates-voor-business-analyse-businesscase-en-AI-use-case

Kaart 2: Publieke waardenkaders
Verschillende gemeenten maken al gebruik van publieke waardenkaders, om publieke waarden te borgen in de digitale samenleving. Wanneer deze waardenkaders al in een vroeg stadium, bij het ontwerpen van technologie, worden toegepast, kan dit bijdragen aan het verantwoord gebruik van data en technologie. Voorbeelden van waarden zijn: privacy, autonomie, menselijke waardigheid, gezondheid, rechtvaardigheid, veiligheid, controle op technologie en machtsverhoudingen. Denk hierbij aan de Code Goed Digitaal Openbaar Bestuur (CODIO), de Tada-waarden van gemeente Amsterdam, het waardenkader algoritmes van gemeente Rotterdam of Uthiek van gemeente Utrecht.

Link: /knowledge_card/Publieke-waardenkaders

Kaart 3: Inkoopbehoefte en aanbestedingsprocedure 
Voordat je start met het inkopen van een overheidsopdracht, is het van belang om de doelstellingen scherp te hebben. Hierdoor kun je de behoefte gerichter bepalen, zet je een duidelijke overheidsopdracht in de markt en werk je toe naar een zinvolle oplossing. Als inkoopadviseur specificeer je de inkoopbehoefte en werk je samen met een multidisciplinaire team om de relevante aspecten boven water te krijgen en te vertalen naar eisen en gunningscriteria. De leidraad digitale innovaties kan helpen bij deze stap in het proces.

Link: /knowledge_card/Inkoopbehoefte-en-aanbestedingsprocedure

Kaart 4: Uitvoeren privacy assessment
Als je persoonsgegevens verwerkt, moet je deze verwerking opnemen in het verwerkingsregister van jouw gemeente. Ook kan het nodig zijn een risico assessment te doen, dit wordt ook wel een privacy risk assessment genoemd (een PRA). Als blijkt dat je verwerking waarschijnlijk een hoog privacyrisico oplevert, ben je verplicht een 'data protection impact assessment' (een DPIA) uit te voeren. Een DPIA is een instrument om vooraf de privacyrisico’s van een gegevensverwerking in kaart te brengen, zodat de organisatie maatregelen kan nemen om deze risico’s te verkleinen. Vaak is er vanuit verschillende specialismen input nodig.

Link: /knowledge_card/uitvoeren-privacytoets

Kaart 5: Uitvoeren assessment mensenrechten
Bij het uitvoeren van een mensenrechtenassessment is een diverse groep nodig om gezamenlijk het gesprek te voeren en afwegingen te maken over het wel of niet ontwikkelen van een algoritmische toepassing. Hierbij kunnen verschillende risico's vooraf worden geïdentificeerd en kunnen er maatregelen worden genomen voor een verantwoorde ontwikkeling van de toepassing. Een voorbeeld van zo'n mensenrechtenassessment is het IAMA (impact assessment mensenrechten en algoritmes).

Link: /knowledge_card/uitvoeren-assessment-mensenrechten


URL: /knowledge_card/TEST-bepaal-behoeften-introkaart
Type: knowledge_card